در اين دوره نيز حاكمى براى چخورسعد « 19 » ذكر مىكند . تازه در ادوار بعد است كه ما منابع بيشترى براى تحقيق دربارهء اين ايالت به‌دست مىآوريم . ما با احتياط تمام يادداشت اوليا چلبى را مىپذيريم كه مطابق آن شاه اسمعيل فرمان‌داد تا يكى از خان‌ها به مرمت قلعهء ايروان بپردازد و آنگاه اين قلعه را به‌نام آن خان موسوم ساخت « 20 » . در دوران حكومت صفويان اين ايالت به كرّات در اثر حمله‌ها و شبيخون‌هاى عثمانيها لطمه ديد . در سال 991 ( - 1583 م . ) « 21 » عثمانيها بدوا در ايروان و بعد در ساير قسمتهاى اين ايالت سربازخانه برپا كردند . در اوايل سال 1013 ( - اواسط سال 1604 م . ) شاه عباس اول باز به تسخير ايروان توفيق يافت . در شمال غرب ، شوره‌گل « 22 » اغلب در ارتباط با چخورسعد ذكر مىشود . رود آرپاچاى تقريبا سرحد با قارص عثمانى محسوب مىگردد . مغاذبرد كه امروز در خاك تركيه واقع است چند بار بين صفويه و عثمانيها دست بدست گشت . اين ناحيه طبق قرارداد 1049 ( - 1639 م . ) مىبايست ويران و غير مسكون بماند . در طرف جنوب و جنوب شرق ، اين ايالت حوزهء نخجوان ، ماكو و گاهى بايزيد « 23 » را هم شامل مىشد .

--> ( 19 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 138 . ( 20 ) - به نقل از هامر ( HAMMER ) ، جلد دوم ، ص 495 . ( 21 ) - خلاصة التواريخ ص b 331 قوىئيل 2 - 991 را كه آغاز آن مصادف با بيست و يكم مارس 1583 است ياد مىكند ؛ مطابق عالم‌آراى عباسى ، ص 289 خبر اين امر هنگام محاصرهء هرات كه در اواسط سال 991 ( - اواسط سال 1583 م . ) شروع شد به دربار رسيد ؛ هامر در جلد دوم ، ص 496 سال 1582 را ذكر مىكند . ( 22 ) - مطابق تاريخ حيدرى ، ص a 578 : شورهء گل . ( 23 ) - اين هم با استفاده از تذكرة الملوك ، ص a 111 به بعد ذكر شده است . براى اطلاع بيشتر دربارهء مغاذبرد رجوع شود به حاشيهء نمرهء 457 فصل اول همين كتاب ؛ بايزيد كه سواى تذكرة الملوك در كمتر كتابى از آن ياد شده در ابتداى سال 1723 مسيحى جزو خاك عثمانى بوده است . رجوع شود به كتاب زير : Minasian , C . O . : The Chronicle Of Petros di Sarkis Gilanentz , Lisabon 1959 , p . 50 .